Kuduz bir hayvanın diğer hayvanı ısırması etkileşimi ile köpek, kedi, sığır, koyun, at gibi evcil hayvanlar ve kurt tilki, ayı, yaban domuzu, gelincik, sansar, kirpi, köstebek ve yarasa gibi vahşi hayvanlardan bulaşabilir. Memeli hayvanların hemen hepsi kuduza yakalanabilir.
Türkiye’de insanlarda görülen ölümcül kuduz vakaları yıllık olarak çok yüksek değildir. Buna karşın, başıboş hayvan popülasyonuna bağlı olarak hastanelere yapılan yıllık “kuduz riskli temas” (şüpheli ısırma ve tırmalama) başvuruları 250 bin ile 400 bin gibi oldukça yüksek seviyelerde seyretmektedir.
Türkiye genelinde başıboş (sahipsiz) köpek sayısı resmi kurumlar ve sivil toplum kuruluşlarının tahminlerine göre Sivil toplum kuruluşları, üniversiteler ve çeşitli derneklerin raporlarında ise bu rakamın 6,5 milyon ile 10 milyon arasında olabileceği tahmin edilmektedir.
Kuduz, belirtiler ortaya çıktıktan sonra neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan ciddi bir hastalıktır. Şüpheli bir temas durumunda, kuluçka süresini beklemeksizin vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurarak kuduz aşısı ve gerekli durumlarda kuduz immünoglobulini (antikor) tedavisine başlanması hayati öneme haizdir.
SICAK YAZ GÜNLERİ KUDUZ VE SOKAK KÖPEKLERİ
Yaz aylarında artan sıcaklıklar ile birlikte, özellikle şehrin her yerine hastane Metro yayılmış kuduz riskini artıracak ve virüsü taşıyabilecek başıboş köpekler sorunu devam etmektedir. İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü: İstanbul’da 2025 yılında kuduz riskli temas nedeniyle hastanelere 123 bin 538 kişi başvurdu, 411 bin 432 kuduz aşısı uygulandı.
İstanbul’da en son kuduz vakası 2007’de görüldü.
Başvuruların yüzde 83’ü kedi, yüzde 16’sı köpek, geri kalanı ise sığır, tilki, kurt ve çakal kaynaklıydı.
En çok vaka 8 bin 483 ile Kadıköy’de kaydedildi.
Kuduz Riskine Karşı Alınacak Tedbirler:
- Sokak Hayvanlarıyla Temastan Kaçının: Sahipsiz veya yabani hayvanları sevmekten, beslemeye çalışmaktan kaçının. Özellikle yavru hayvanların ya da anne köpeklerin koruma içgüdüsüyle saldırma ihtimali yüksektir.
- Isırılma ve Tırmalanma Durumunda: Herhangi bir şüpheli hayvan tarafından ısırılır veya tırmalanırsanız, yarayı hemen bol su ve sabunla en az 15 dakika yıkayın. Ardından vakit kaybetmeden en yakın acil servise veya aşı merkezine başvurarak kuduz aşısı sürecini başlatın.
- Şüpheli Davranışları Bildirin: Ağzından salya akan, dengesiz yürüyen, durduk yere saldıran veya ışıktan/sudan korkan hayvanları gördüğünüzde bulunduğunuz il/ilçe belediyesine veya Tarım ve Orman Bakanlığı il/ilçe müdürlüklerine ihbar edin.
Başıboş Köpekler ve Çocuklar:
Özellikle yaz tatilinde sokaklarda daha fazla vakit geçiren çocuklarınızı başıboş köpek sürülerine karşı uyarın. Çocukların kovalama, ani hareketler yapma veya doğrudan köpeğin gözünün içine bakma (tehdit algılayabilirler) gibi durumlardan uzak durması önemlidir.
Başıboş hayvan popülasyonuna dair kalıcı ve güvenli çözümler için bölgenizdeki yerel yönetimlerin (belediyelerin) ilgili veteriner işleri birimleriyle iletişime geçebilir, kısırlaştırma ve aşılama taleplerinizi İstanbul Büyükşehir Belediyesi veya ilçe belediyeleri çağrı merkezleri üzerinden iletebilirsiniz.
-İnsanda kuduzun kuluçka süresi genellikle 1 ile 3 ay arasındadır. Ancak bu süre, virüsün vücuda girdiği bölgeye (beyne olan uzaklık) ve yaralanmanın şiddetine bağlı olarak birkaç gün ile bir yıl arasında (nadir durumlarda 10-19 yıla kadar) değişiklik gösterebilir. Vakaların yaklaşık %75’inde belirtiler 90 gün içinde ortaya çıkar.
ISIRAN HAYVAN KAÇ GÜN TAKİP EDİLİR?
Kuduz hayvanlarda kuluçka süresi ortalama 1 ila 3 ay arasında değişir. Ancak bu süre virüsün alındığı bölgeye ve türe bağlı olarak 7 gün ile 1 yıl arasında çok geniş bir aralıkta görülebilir
Türe Göre Tipik Kuluçka Süreleri:
- Köpeklerde: Genellikle 21-80 gün (ortalama 3 hafta – 3 ay).
- Kedilerde: Genellikle 14-42 gün (ortalama 23-30 gün).
- Sığır ve At gibi Büyükbaş Hayvanlarda: 1 ila 6 aya kadar uzayabilir
Kuluçka süresini; virüsün beyne olan mesafesi (ısırma bölgesinin beyne yakınlığı) ve ısırılan bölgedeki sinir yoğunluğu belirler. Belirtiler (huy değişikliği, saldırganlık veya felç) ortaya çıktıktan sonra hastalık hayvanlarda genellikle 1 hafta içinde ölümle sonuçlanır. [1, 2]
Türkiye’de olası bir kuduz şüphesi durumunda, ısırgan evcil hayvanlar için geçerli standart gözlem süresi 10 gündür. Hayvan, 10 günlük veteriner kontrolünde sağ kalırsa virüsü bulaştırma riski kabul edilmez.
Kuduz bir hayvan ısırdığında ne yapmalı?
- Yaranızı nazikçe ve iyice sabun ve bol miktarda su ile yıkayın. Bu işlem kesinlikle ihmal edilmemelidir çünkü virüsün temizlenmesine yardımcı olabilir.
- Yarayı alkol ya da iyot bazlı bir antiseptikle temizleyin ve mümkünse basit bir pansuman uygulayın.
- Isırık yarası beyine yakınsa hiç vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurun. Diğer bölge ısırıklarında bu süre kesinlikle 36 ila 72 saati geçmemelidir.
- Isırıldığınız hayvanı etkisiz hale getirmeye ve yakalamaya çalışın.
- Yakalanan kuduz hayvanı sağlık ekiplerine bildirin.
- Eğer vahşi bir hayvan tarafından ısırıldıysanız hayvanı yakalama koşulları yoksa öldürmek zorunda kalabilirsiniz. Ancak kafasından darbe almaması gerekir çünkü oluşabilecek tahribat hayvanın kuduz olup olmadığını belirlemek için yapılacak laboratuar testlerini zorlaştırabilir.
Mustafa Hakkı SEZGİN/ 20 MAYIS 2026
